محل اجرا : استان گلستان ، شهرستان گرگان

زیر بنای مجموعه : حدود نوزده هزار متر مربع

تعداد طبقه : دو طبقه

محل اجرا : استان گلستان شهرستان گرگان

طراحان معماری : پیمان رزمجو ، سید رضا امام

همکاران سازه : حمید رضا نصیری

همکاران تاسیسات مکانیکال : امین تورث، مه رو مافی

همکاران تاسیسات الکتریکال : مهدی صیدی

کنترل نهایی : امین روحبخش

مدل سازی : ویدا والی زاده

سالن ورزشی 6000 نفری گرگان؛ نماد نوگرایی در معماری ورزشی ایران

مقدمه

پروژه سالن ورزشی 6000 نفری گرگان یکی از طرح‌های شاخص توسعه زیرساخت‌های ورزشی در شمال کشور و از پروژه‌های ملی وزارت ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌آید. این مجموعه در استان گلستان و در شهر گرگان، به‌عنوان یکی از قطب‌های پرهوادار ورزش کشور، طراحی و در حال اجرا است. هدف اصلی از احداث این سالن، فراهم‌سازی فضایی چندمنظوره و استاندارد برای برگزاری مسابقات ملی و بین‌المللی در رشته‌هایی همچون بسکتبال، والیبال، فوتسال و بدمینتون است.

پروژه در زمینی با وسعت قابل‌توجه و با زیربنایی در حدود ۱۹٬۰۵۰ متر مربع فضای سرپوشیده طراحی شده است که دربرگیرنده فضاهای اختصاصی ورزشکاران، جایگاه تماشاگران، خدمات پشتیبانی، بخش‌های اداری، تاسیسات و فضاهای ویژه رسانه‌ای می‌باشد.

ضرورت اجرای پروژه

شهر گرگان به‌عنوان یکی از مراکز اصلی ورزش‌های سالنی ایران، به‌ویژه در رشته بسکتبال، سال‌ها با کمبود فضاهای استاندارد و ظرفیت کافی مواجه بوده است. سالن امام خمینی (ره) مجموعه آزادی گرگان که تاکنون میزبان مسابقات تیم بسکتبال شهرداری گرگان بوده، تنها گنجایش حدود ۱۵۰۰ تماشاگر را دارد و در ایام مسابقات، تعداد زیادی از علاقه‌مندان پشت درهای بسته باقی می‌مانند.

بر این اساس، ضرورت احداث سالنی با ظرفیت بالا، امکانات مدرن و طراحی مطابق استانداردهای فدراسیون‌های بین‌المللی، به‌ویژه فدراسیون جهانی بسکتبال (FIBA) و فدراسیون جهانی والیبال (FIVB)، به‌عنوان یک اولویت عمرانی و ورزشی در استان مطرح گردید.

موقعیت و کاربری پروژه

پروژه سالن ورزشی 6000 نفری گرگان در محدوده‌ای مناسب از نظر دسترسی شهری و با در نظر گرفتن مسیرهای ارتباطی اصلی، فضای پارکینگ، ورودی‌های مجزا و فضای سبز پیرامونی طراحی شده است. این سالن با هدف استفاده چندمنظوره، قابلیت برگزاری مسابقات در رشته‌های مختلف ورزشی را دارد و به‌گونه‌ای طراحی شده که در کمترین زمان قابل تغییر چیدمان برای کاربری‌های متفاوت است.

طبقه همکف شامل فضاهای اختصاصی برای ورزشکاران، داوران و کادر فنی است. در این بخش همچنین اتاق‌های تاسیسات، خدمات فنی و انبار تجهیزات ورزشی قرار دارد. طبقات فوقانی شامل جایگاه تماشاگران، خبرنگاران، بخش VIP، فضاهای رسانه‌ای و خدمات عمومی نظیر سرویس‌های بهداشتی، نمازخانه و بوفه می‌باشد.

طراحی معماری و ایده مفهومی

طراحی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان بر پایه‌ی درکی عمیق از عملکرد، سازه، و هویت شهری شکل گرفته است. در این پروژه، معماران مهندس سید رضا امام و دکتر پیمان رزمجو — از همکلاسی‌های دوران تحصیل در دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی فعلی) — کوشیده‌اند تا تعادلی میان منطق سازه، پویایی فرم، و زیبایی‌شناسی معاصر برقرار کنند.

ایده‌ی اصلی طراحی از «حرکت و تداوم» الهام گرفته است؛ حرکتی که در ذات ورزش نهفته است و در فرم کلی بنا نیز بازتاب یافته. پلان مدور سالن نمادی از پویایی و همگرایی انسان‌ها پیرامون یک محور مرکزی است؛ محوری که همان زمین مسابقه است — قلب تپنده‌ی فعالیت ورزشی.
این فرم دایره‌ای، ضمن ایجاد دید مناسب از تمامی زوایا، حس وحدت و تمرکز را در تجربه‌ی فضایی مخاطب تقویت می‌کند.

فرم بیرونی ساختمان، با سقفی سفید و مواج که به‌صورت پوسته‌ای پیوسته و ریتمیک طراحی شده، تداعی‌گر امواج حرکت و انرژی است. این سقف سبک و سیال در تضاد کنترل‌شده‌ای با سازه‌ی خشن و صریح رمپ‌های بتنی پیرامونی قرار دارد؛ تضادی که خود بخشی از بیان معماری پروژه محسوب می‌شود.

سازه‌های مورب بیرونی، که نقش سازه‌ای و بصری توأمان دارند، به مثابه‌ی بازوانی هستند که حجم اصلی بنا را دربر گرفته‌اند و به آن ایستایی و شخصیت می‌بخشند. این بازوان بتنی با زاویه‌های منظم، علاوه بر عملکرد سازه‌ای، خوانایی بصری ساختمان را از فواصل دور تضمین می‌کنند.

نمای بیرونی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان از ترکیب مصالحی چون بتن اکسپوز، ورق‌های فلزی خاکستری، و پانل‌های سرامیکی به رنگ قرمز تیره شکل گرفته است. این ترکیب متریال، با ایجاد تضاد رنگی کنترل‌شده، به بنا حس گرما و انرژی بخشیده و در عین حال با بافت شهری اطراف هماهنگ مانده است. استفاده از رنگ قرمز در جداره‌های اصلی نیز اشاره‌ای استعاری به هیجان رقابت و شور ورزشی دارد.

سبک معماری این پروژه را می‌توان در زمره‌ی مدرن ساختارگرا با گرایش عملکردی (Functional Structuralism) دانست. در این رویکرد، فرم تابع منطق سازه و عملکرد است، اما در عین حال از بیان شاعرانه‌ی خطوط، تکرار و ریتم نیز غافل نیست. در طراحی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، ساختار به‌جای پنهان‌شدن در پوسته، به زبان اصلی بنا تبدیل شده است. رمپ‌های دایره‌ای و بازوهای مورب نه تنها عناصر سازه‌ای، بلکه بخش‌هایی از زبان معمارانه‌ی پروژه‌اند که حرکت و انرژی را در فرم بنا عینیت می‌بخشند.

از سوی دیگر، سقف موج‌دار سفید که با سازه‌ی فضاکار فولادی طراحی شده، بیانگر نگاه نوگرای طراحان به سبک‌های سازه‌نما (Exposed Structure Architecture) است. این سقف ضمن تأمین نور طبیعی، نمادی از سبک زندگی معاصر و تکنولوژی ساخت در معماری ایران امروز است.

سازماندهی فضایی

در سازماندهی فضاهای سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، طراحان تلاش کرده‌اند تا حرکت تماشاگران، ورزشکاران و خدمات به‌صورت مجزا اما هماهنگ تعریف شود. رمپ‌های پیوسته پیرامون حجم، امکان تخلیه سریع جمعیت را فراهم می‌سازد و در عین حال به‌عنوان المان‌های بصری و عملکردی نقش دوگانه‌ای ایفا می‌کنند.
درون بنا، ترازها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که دید کامل به زمین مسابقه از هر نقطه تضمین شود و گردش افقی تماشاگران به‌صورت طبیعی و بدون گره حرکتی انجام گیرد.

نور و فضا

یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه طراحی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، استفاده هوشمندانه از نور طبیعی است. در بخش فوقانی بدنه، نوار پنجره‌های ممتدی تعبیه شده که نور یکنواخت و کنترل‌شده‌ای را به درون فضا هدایت می‌کند. این طراحی باعث کاهش مصرف انرژی و افزایش حس روشنایی طبیعی در طول روز شده است. در شب نیز نور مصنوعی از درون بنا به‌صورت یک تاج درخشان در خط آسمان شهر گرگان دیده می‌شود.

ارتباط با بستر شهری

با وجود مقیاس بزرگ بنا، معماران کوشیده‌اند ارتباط آن را با بستر شهری و فضای پیرامونی حفظ کنند. سطوح شکسته‌ی رمپ‌ها، با عقب‌نشستگی‌های تدریجی و ترکیب فضاهای سبز در پیرامون، از تناسب انسانی پروژه محافظت می‌کند. به این ترتیب، سالن نه‌تنها یک بنای شاخص شهری است، بلکه درک‌پذیر و دعوت‌کننده برای عموم شهروندان نیز باقی می‌ماند.

نگاه طراحان

مهندس سید رضا امام و دکتر پیمان رزمجو در فرایند طراحی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، هدف خود را ایجاد فضایی فراتر از یک مجموعه ورزشی صرف می‌دانستند. از نگاه آنان، سالن ورزشی 6000 نفری گرگان باید همزمان یک فضای عمومی، یک نشانه شهری و یک ساختار مهندسی کارآمد باشد.
طراحی با درک عمیق از زمینه اقلیمی، فرهنگی و اجتماعی گرگان انجام شد و تلاش شد تا در کنار کارایی، حس تعلق و افتخار محلی نیز در کالبد بنا متجلی شود.

ساختار و سیستم سازه‌ای

از منظر سازه، پروژه سالن ورزشی 6000 نفری گرگان بر مبنای اصول پایداری، ایمنی و کارایی طراحی شده است. اسکلت اصلی سالن از سیستم قاب خمشی بتن مسلح در ترازهای پایین و سازه فضاکار فولادی در بخش سقف بهره می‌برد. طراحی سقف با توجه به دهانه‌های بزرگ مورد نیاز برای زمین‌های ورزشی، از طریق سازه‌های فضایی سبک و مقاوم انجام شده تا دید تماشاگران بدون مانع باشد.

در پیرامون سازه اصلی، رمپ‌های مارپیچ بتنی برای دسترسی به طبقات فوقانی طراحی شده‌اند که علاوه بر تسهیل حرکت تماشاگران، به عنوان بخشی از بیان معماری مجموعه نیز عمل می‌کنند. این رمپ‌ها دارای شیب استاندارد و مسیر مجزا برای افراد کم‌توان هستند.

سیستم تهویه و آکوستیک

در طراحی داخلی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، توجه ویژه‌ای به شرایط اقلیمی شهر گرگان و نیاز به تهویه مناسب داده شده است. سیستم تهویه مطبوع پروژه بر اساس کنترل هوای تازه، بازیافت انرژی و کاهش مصرف برق طراحی شده است. استفاده از هوای طبیعی از طریق بازشوهای تعبیه‌شده در بالاترین تراز سقف و کانال‌های جانبی نیز بخشی از رویکرد پایداری پروژه است.

نور طبیعی از طریق پوسته‌ی نیمه‌شفاف سقف وارد فضا می‌شود و در ترکیب با نور مصنوعی (LED با بهره نوری بالا و بدون ایجاد خیرگی) شرایط مناسب دیداری برای مسابقات تلویزیونی را فراهم می‌سازد. در طراحی آکوستیک، از مصالح جاذب صدا در دیوارهای داخلی و سقف استفاده شده تا پژواک صوتی در هنگام برگزاری مسابقات و رویدادها به حداقل برسد.

طراحی داخلی و جزئیات عملکردی

فضاهای داخلی سالن ورزشی 6000 نفری گرگان با تأکید بر عملکرد و ایمنی طراحی شده‌اند. کفپوش اصلی زمین ورزشی از جنس چوب افرا با سیستم فنری زیرسازی استاندارد انتخاب شده که با استانداردهای فدراسیون جهانی مطابقت دارد. در اطراف زمین، نواحی ایمنی با پوشش لاستیکی ضدلغزش تعبیه شده‌اند.

در بخش جایگاه‌ها، از صندلی‌های مقاوم با طراحی ارگونومیک و قابلیت شماره‌گذاری دیجیتال استفاده شده است. مسیرهای تردد و خروج اضطراری با علائم نوری استاندارد مشخص شده‌اند تا تخلیه سریع جمعیت در شرایط بحرانی امکان‌پذیر باشد.

رویکرد پایداری و بهره‌وری انرژی

در طراحی و اجرای سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، موضوع پایداری محیطی و مدیریت انرژی از اولویت‌های اصلی بوده است. انتخاب مصالح بومی و قابل بازیافت، استفاده از نور طبیعی، بهره‌گیری از عایق‌های حرارتی و صوتی در پوسته‌ی ساختمان و نصب سیستم‌های هوشمند کنترل دما از جمله راهکارهای به‌کاررفته برای کاهش مصرف انرژی است.

همچنین با توجه به بارندگی و رطوبت بالای منطقه، سیستم جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی و آب باران از طریق کانال‌های پیرامونی طراحی شده است تا ضمن حفظ پایداری سازه، امکان استفاده مجدد از آب جمع‌آوری‌شده برای آبیاری فضای سبز فراهم شود.

فرآیند طراحی و بازنگری

پروژه سالن ورزشی 6000 نفری گرگان پس از اجرای بخشی از فونداسیون و ستون‌های طبقه همکف، به‌دلیل محدودیت‌های اجرایی برای مدتی متوقف شد. در سال ۱۳۹۹، این پروژه جهت بازنگری فنی و طراحی مجدد به دفتر مهندسان مشاور اروین معماری پارس ارجاع گردید.

بازنگری انجام‌شده شامل به‌روزرسانی طرح معماری، اصلاح نقشه‌های سازه‌ای و تاسیساتی، ارتقای سطح ایمنی و انطباق کامل با استانداردهای روز ورزشی و معماری بود. در این مرحله، ضمن حفظ فونداسیون اجراشده، طرح کلی بنا با رویکرد بهینه‌سازی عملکردی و اقتصادی بازتعریف شد.

استانداردها و ضوابط طراحی

در تدوین طرح معماری و سازه‌ای سالن ورزشی 6000 نفری گرگان، مجموعه‌ای از استانداردهای ملی ایران و ضوابط فدراسیون‌های جهانی ورزشی لحاظ گردیده است. برخی از مهم‌ترین ضوابط عبارتند از:

• الزامات فنی فدراسیون جهانی بسکتبال (FIBA)
• ضوابط آکوستیکی و نورپردازی داخلی مطابق DIN و ISO
• استانداردهای ایمنی و خروج اضطراری NFPA
• آیین‌نامه طراحی سازه‌ای ایران (مبحث 6 و 9 مقررات ملی ساختمان)
• ضوابط دسترسی افراد کم‌توان (مبحث 22 مقررات ملی ساختمان)

دسترسی‌ها و محوطه‌سازی

طراحی محوطه سالن ورزشی 6000 نفری گرگان با در نظر گرفتن سه محور اصلی ورودی، فضای پارکینگ، مسیرهای دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی انجام شده است. در بخش شمالی و جنوبی مجموعه، فضاهای سبز با درختان بومی طراحی شده تا ضمن ایجاد سایه، به تهویه طبیعی محوطه کمک کند.

پارکینگ مجموعه ظرفیت صدها خودرو را داراست و مسیرهای ورودی و خروجی با سیستم هدایت ترافیکی هوشمند طراحی شده است.

رویکرد معماری شهری و هویت بصری

سالن ورزشی 6000 نفری گرگان علاوه بر عملکرد ورزشی، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین بناهای عمومی شهر گرگان نقش هویتی مهمی دارد. فرم مدور و سقف موج‌دار آن از فواصل دور قابل شناسایی است و با ایجاد حس پویایی و حرکت، نمادی از نشاط و زندگی شهری به شمار می‌آید.

در طراحی نهایی بنا، هماهنگی با بافت شهری و مقیاس انسانی رعایت شده و بافت پیرامونی پروژه شامل خیابان‌ها و فضاهای خدماتی با ریتم معماری مجموعه هم‌خوانی دارد.

جمع‌بندی

پروژه سالن ورزشی 6000 نفری گرگان تلاشی در جهت ارتقای زیرساخت‌های ورزشی استان گلستان و پاسخ به نیاز فزاینده جامعه ورزشی این منطقه است. طراحی این مجموعه با رویکرد عملکردی، پایداری محیطی و انطباق با استانداردهای جهانی صورت گرفته است.

سالن ورزشی 6000 نفری گرگان در آینده نزدیک می‌تواند میزبان رویدادهای بین‌المللی و ملی باشد و نقشی مهم در ارتقای جایگاه ورزشی کشور ایفا کند. مجموعه‌ای که ضمن توجه به زیبایی‌شناسی معماری، بر مبنای اصول مهندسی دقیق، بهره‌وری انرژی و آسایش کاربران شکل گرفته و نشان‌دهنده گامی رو به جلو در طراحی فضاهای ورزشی کشور است.

بازدیدها: 1444