مشخصات آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان

زیر بنای آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان : چهار هزار و پانصد متر مربع

تعداد طبقه : سه طبقه

محل اجرا : استان سمنان شهرستان سمنان

همکاران مهندسان مشاور اروین معماری پارس

معمار مسئول : پیمان رزمجو 

همکاران طراحی معماری : نازنین نجفی، افسانه شهباز زاده

همکاران سازه : حمید رضا نصیری

همکاران تاسیسات مکانیکال : امین تورث، مه رو مافی ، یزدان درخش

همکاران تاسیسات الکتریکال : مهدی صیدی رشبوگری

طراحی و ارجاع پروژه آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان برای من به خیلی دلایل نوستالژی بود، بعد از سالها باید روی پروژه ای خط می کشیدم که نامش یاد آور اولین پروژه شرکت و مردان نازنینی مثل دکتر سواری و آقای مطوف بود.

خود دانشگاه سمنان هم برای من خاص بود، یادم هست سال هفتاد و نه، زمانی که کارشناس سازمان برنامه و بودجه بودم به اتفاق رییسم که از اصلاح طلب ها بود بازدیدی از دانشگاه سمنان که رییسش در آن سالها دکتر (ف) بود، داشتیم، رییس اصلاح طلب من از دکتر (ف) پرسید رییس جمهور بعدی فکر می کنی کی میشه که دکتر (ف) گفت روی دکتر روحانی دارند کار می کنند، اون موقع ها این اسم اصلا ب گوشم نخورده بود بعدا در خلوت از رییس جان پرسیدم و گفت دبیر شورای عالی امنیت ملی !

بعدها که اصلا در انتخابات سال هشتاد و چهار و هشتاد و هشت خبری از ایشان نبود فراموش کرم و وقتی سال نود و دو یه یکباره به عنوان یک جهره جدید رو شدند، فهمیدم چقدر سیاست دور نگری دارد و چقدر باید صبور بود.

نحوه ارجاع این پروژه هم باز برای من نوستالژی بود، آقای خروطی را از همان سال های سازمان برنامه و بودجه می شناختم، بلند قامت ، صورتی مهربان و لبخندی install شده بر روی صورت و با روابط عمومی بالا و شهره به صداقت .

روزی بعد از 20 سال از دوران سازمان برنامه و بودجه موبالیم زنگ خورد و پروژه ساختمانهای سه گانه دانشگاه گرمسار را به ما ارجاع داد و پس از آن روی لطف و مهربانی همیشگی اش حلقه اتصال ما به دانشگاه سمنان شد .

جلسات دفاعیه پروژه هم داستان جالب خود را داشت، من در جلسات در مقابل مردانی که جملگی با تجربه و از اساتید قدیمی و علمی بودند و دارای اصول خاص خود بودند و یک بار هم در جریان پروژه کتابخانه دانشگاه از اصول خود دست کشیده بودند و انتقادات بسیاری از سوی سازمان برنامه و بودجه به جان خریده بودند و دیگر حاضر نبودند که از اصول خود میلیمتری عقب بایستند، باید طرح را ارایه می کردم.

تحلیل معماری آزمایشگاه‌های مرکزی دانشگاه سمنان

پروژه‌ی آزمایشگاه‌های مرکزی دانشگاه سمنان یکی از نمونه‌های شاخص معماری معاصر دانشگاهی در شرق کشور است که با طراحی دفتر مهندسان مشاور اروین معماری پارس و با مسئولیت دکتر پیمان رزمجو شکل گرفته است. این پروژه نه‌تنها پاسخی به نیازهای علمی و پژوهشی دانشگاه سمنان محسوب می‌شود، بلکه در قالب کالبدی معمارانه، گفت‌وگویی میان عملکرد و زیبایی‌شناسی ایجاد کرده است.

آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان در زمینی به وسعت قابل توجه و زیربنایی حدود ۴۵۰۰ متر مربع در سه طبقه طراحی و اجرا شده است. هدف از شکل‌گیری این بنا، تجمیع فضاهای آزمایشگاهی مختلف دانشگاه و ایجاد بستری برای تعامل میان رشته‌ای در حوزه‌های علوم پایه، مهندسی و فناوری بوده است. با وجود محدودیت‌های اجرایی و بودجه‌ای، تیم طراحی تلاش کرده تا کیفیت معماری را در سطحی حفظ کند که هم پاسخ‌گوی عملکرد فنی و ایمنی فضاهای آزمایشگاهی باشد و هم واجد هویتی معمارانه و ماندگار..

هویت و رویکرد طراحی در معماری پروژه

در فرآیند طراحی آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، طراحان با تکیه بر اصول معماری اقلیمی و بهره‌گیری از مصالح بومی، سعی داشته است تعادلی میان عملکرد، زیبایی و هویت ایجاد کند. او در گفت‌وگوهای خود اشاره می‌کند که پروژه‌ی دانشگاه سمنان برایش یادآور نخستین تجربه‌های حرفه‌ای در سازمان برنامه و بودجه بوده و از این رو، رویکردی نوستالژیک و هم‌زمان دقیق و علمی در طراحی داشته است.

در معماری ساختمان آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، نظم هندسی و تقارن به‌عنوان پایه‌های اصلی طراحی به کار رفته‌اند. حجم کلی بنا متشکل از احجام توپر و منظم است که در ترکیب با بازشوهای عمودی و مصالح آجری، ریتمی از تداوم و تناسب ایجاد کرده است. استفاده از مصالح گرم و طبیعی مانند آجر در کنار سطوح روشن سنگ یا سرامیک، تضادی کنترل‌شده به وجود آورده که هم حس استواری و دوام را منتقل می‌کند و هم از یکنواختی بصری می‌کاهد.

مصالح بومی و بیان معمارانه‌ی آجر

یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های معماری آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، استفاده‌ی هوشمندانه از آجر است. در استان سمنان، آجر نه‌تنها مصالحی سنتی بلکه بخشی از فرهنگ ساخت‌وساز به شمار می‌آید. دکتر پیمان رزمجو به عنوان معمار مسئول پروژه با آگاهی از این زمینه‌ی بومی، آجر را به عنصر هویت‌بخش پروژه تبدیل کرده است.

در نمای ساختمان، آجر در دو بافت متفاوت به کار رفته است: آجر تخت با بندهای ظریف که سطحی صاف و آرام پدید می‌آورد و آجرهای شیار‌دار عمودی که عمق و سایه‌روشن به نما می‌دهند. این دو نوع بافت، در کنار هم بازی بصری جذابی میان نور و سایه ایجاد کرده و با تغییر زاویه‌ی تابش خورشید، چهره‌ی متغیری از بنا ارائه می‌دهد.

در بخش‌هایی از نما، صفحات عمودی با فواصل منظم از چوب یا آجر تیره‌تر طراحی شده‌اند که نقش سایه‌بان و قاب سبز را ایفا می‌کنند. در لابه‌لای این قاب‌ها، گیاهان بالا رونده جان گرفته‌اند و نما را از حالت ایستا خارج کرده‌اند. این اقدام ساده اما اندیشمندانه، باعث پیوند میان معماری و طبیعت شده و به مفهوم پایداری و معماری سبز در این پروژه معنا بخشیده است

سازماندهی فضایی و عملکرد در معماری آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان

در طراحی داخلی آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، اصل مهم تفکیک عملکردی و ایمنی مد نظر قرار گرفته است. فضاهای پژوهشی در سه گروه عمده شامل آزمایشگاه‌های عمومی، تخصصی و پشتیبانی سازمان‌دهی شده‌اند. به گفته‌ی طراح، یکی از چالش‌های اصلی پروژه، ایجاد تنوع عملکردی در مساحت محدود و در عین حال رعایت استانداردهای فنی بوده است.

آزمایشگاه‌های این مجموعه با توجه به نوع فعالیت‌ها در چهار دسته‌ی A، B، C و D طراحی شده‌اند:

• فضاهای دسته A با بیشترین سطح تجهیزات و انعطاف‌پذیری، برای علوم پایه و مهندسی در نظر گرفته شده‌اند.
• فضاهای دسته B با کاربری بهداشت و زیست‌محیطی طراحی شده‌اند.
• فضاهای دسته C شامل انبارها، مسیرهای تأسیساتی و فضاهای پشتیبانی هستند.
• فضاهای دسته D کاملاً اختصاصی و دارای شرایط ویژه مانند کار با مواد پرتوزا می‌باشند.

نحوه‌ی چیدمان و ارتباط این فضاها به گونه‌ای است که از تداخل عملکردی جلوگیری شده و مسیرهای حرکتی کاربران و تجهیزات به‌صورت مستقل سازمان‌دهی شده‌اند. محورهای حرکتی شفاف و نورگیرهای طبیعی نیز در این میان به حس نظم و خوانایی فضا کمک می‌کنند.

توجه به نور، منظر و ارتباط با محیط آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان

از منظر معماری، یکی از نقاط قوت پروژه تعامل متعادل با سایت و محیط اطراف است. دانشگاه سمنان در اقلیمی نیمه‌خشک قرار دارد و بهره‌گیری از نور طبیعی بدون افزایش بار حرارتی یکی از دغدغه‌های طراحی بوده است. در این راستا، معمار از پنجره‌های عمودی و کشیده استفاده کرده که ضمن تأمین نور کافی، از نفوذ مستقیم آفتاب تابستانی جلوگیری می‌کند.

پیش‌فضاهای سبز، گلدان‌های آجری و مسیرهای پیاده‌روی سایه‌دار، ارتباط انسان با طبیعت را تقویت کرده‌اند. این رویکرد در کنار حضور گیاهان در پوسته‌ی ساختمان، حس طراوت و پویایی را به فضاهای علمی منتقل می‌کند؛ چیزی که در محیط‌های پژوهشی اغلب نادیده گرفته می‌شود.

فرم و ترکیب حجمی

فرم کلی ساختمانآزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، ترکیبی از سه حجم متقارن است که در مرکز به هم متصل می‌شوند. این سازماندهی باعث خوانایی بالای ورودی‌ها و توزیع مناسب نور در طبقات شده است. دیوارهای جانبی با آجر تیره‌تر و جداره‌ی میانی با سنگ یا سرامیک روشن‌تر پوشیده شده تا تمرکز بصری بر ورودی اصلی ایجاد شود. این تضاد رنگی، علاوه بر زیبایی، به تعریف محور مرکزی در نما کمک کرده است.

نحوه‌ی شکست سطوح نما، یادآور زبان معماری مدرن ایرانی است؛ زبانی که از سنت فاصله نمی‌گیرد اما با بیانی تازه و متناسب با فناوری‌های امروز بازخوانی می‌شود. اروین معماری پارس در این پروژه کوشیده است میان عقلانیت عملکردی و احساس زیبایی‌شناختی توازن برقرار کند؛ توازنی که حاصل تجربه، دقت و شناخت و تجربه از معماری آموزشی است

چالش‌های طراحی و مسیر تصمیم‌گیری

فرآیند طراحی پروژه آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، همان‌گونه که معمار اشاره می‌کند، ساده و مستقیم نبوده است. از محدودیت‌های مالی گرفته تا ملاحظات فنی و ساختاری، همه در تعیین فرم نهایی نقش داشته‌اند.
یکی از چالش‌های مهم، لزوم داشتن دو ورودی مستقل و همچنین رعایت مساحت محدود طبق موافقت‌نامه‌ی سازمان برنامه و بودجه بود. در عین حال، کارفرما انتظار داشت فضاهای گسترده‌تری برای تجهیزات و پژوهش‌های تخصصی در نظر گرفته شود.

در جلسات دفاعیه‌ی طرح، تیم طراحی باید طرحی ارائه می‌داد که از نظر فنی و زیبایی، هر دو گروه – استادان دانشگاه و کارشناسان برنامه و بودجه – را قانع کند. در نتیجه، طرحی حاصل شد که هرچند به‌گفته‌ی معمار می‌توانست آوانگاردتر باشد، اما در نهایت میان واقع‌گرایی اجرایی و اصالت معماری تعادل برقرار کرده است.

مبلمان، فضاهای داخلی و طراحی آزمایشگاه‌ها

در بخش داخلی، طراحی میزها و تجهیزات پژوهشی با دقت انجام شده است. به‌دلیل کوچک بودن بیشتر آزمایشگاه‌ها و ماهیت تخصصی فعالیت‌ها، میزهای دیواری نسبت به میزهای جزیره‌ای و شبه‌جزیره‌ای ارجح دانسته شدند. این انتخاب علاوه بر صرفه‌جویی در فضا، امکان نصب تجهیزات و تأسیسات را تسهیل کرده است.

سطوح داخلی با متریال‌های قابل شست‌وشو و مقاوم در برابر مواد شیمیایی پوشیده شده‌اند و تهویه‌ی طبیعی در کنار سیستم مکانیکی کنترل‌شده، محیطی ایمن و سالم برای پژوهشگران فراهم می‌کند. در مسیرهای حرکتی نیز تلاش شده تا نور طبیعی از طریق پنجره‌های بلند به درون نفوذ کرده و فضاها را از حالت بسته و سرد خارج کند.

جمع‌بندی: معماری در خدمت پژوهش و آینده

پروژه‌ی آزمایشگاه‌های مرکزی دانشگاه سمنان نمونه‌ای موفق از تلاقی معماری عملکردگرا با نگاه فرهنگی و اقلیمی است. این ساختمان، صرفاً مجموعه‌ای از فضاهای فنی نیست، بلکه ساختاری پویا و زنده است که در آن، مصالح بومی، طراحی منطقی و جزئیات اجرایی هم‌زمان به گفت‌وگو نشسته‌اند.

در روند طراحی این پروژه، تیم اروین معماری پارس با هدایت دکتر پیمان رزمجو کوشیده است میان ضرورت‌های عملکردی و کیفیت فضایی توازن برقرار کند. هدف، خلق فضایی بوده است که در عین سادگی و وقار، پاسخ‌گوی نیازهای علمی، پژوهشی و انسانی کاربران باشد.

پروژه‌ی آزمایشگاه‌های مرکزی دانشگاه سمنان تلاشی است در راستای نگاه کلان دفتر به طراحی متفکرانه و بسترگرا؛ نگاهی که زیبایی را نه در تزئینات، بلکه در منطق فضا، تناسبات و هماهنگی میان عملکرد و مصالح جست‌وجو می‌کند.

آزمایشگاه های مرکزی دانشگاه سمنان، نمونه‌ای از رویکرد طراحی پایدار و بومی در معماری آموزشی به شمار می‌آید و می‌تواند الگویی برای توسعه‌ی فضاهای علمی و پژوهشی آینده در کشور باشد.

بازدیدها: 141